Iedere dinsdag een nieuwe gids!

Iedere dinsdag een nieuwe gids!

Rien ne va plus

  • Franse verkiezingen

    De Fransen maken zich op voor de spannendste presidentsverkiezing ooit, met onverwachte kandidaten, schandalen en relletjes. Wie is wie en wat staat er op het spel? Stefan de Vries bericht vanuit Parijs.

    Na vijf jaar François Hollande willen de Fransen nu echt verandering. Hollandes presidentschap werd gekenmerkt door de aanslagen in 2015 en 2016 en vooral door een comateuze economie. Frankrijk is een van de weinige landen in de Europese Unie die er maar niet in slagen de hoge werkloosheid, al jaren rond de tien procent, aan te pakken. Ook de economische groei blijft achter bij de meeste buurlanden. Het land staat er zelfs zo belabberd voor, dat voor het eerst een zittende president niet eens de moeite neemt zichzelf herkiesbaar te stellen.

    Tel daar nog eens alle corruptieschandalen en de angst voor de mondialisering bij op en je krijgt een redelijk idee van de hedendaagse Fransen: ze gaan gebukt onder een schrijnend gebrek aan vertrouwen in de politiek, in de medeburger en vooral in zichzelf. Nu, ongeveer een week voor de verkiezing, zweeft nog veertig procent van de stemmers. De gevestigde partijen de Républicains, de Conservatieven en de PS, de Socialisten, dreigen het onderspit te delven. De echte strijd gaat tussen twee ‘anti-systeem’-kandidaten: de nationaal-populist Marine Le Pen en de onafhankelijke centrist Emmanuel Macron. In het stemhokje moeten de Fransen een antwoord vinden op dezelfde vraag als de Amerikanen en de Britten vorig jaar, en in zekere zin ook de Nederlanders afgelopen maart: willen we een open of een gesloten maatschappij?

     

    De Franse president heeft een termijn van vijf jaar, en kan een keer herkozen worden. Sinds 1965 wordt hij (tot nu toe altijd een man) gekozen in twee rondes. De twee met de meeste stemmen in de eerste ronde gaan door naar de beslissende ronde op 7 mei, tenzij een kandidaat direct meer dan 50 procent van de stemmen haalt. Dat is echter nog nooit voorgekomen.

    Tien dagen na de verkiezing treedt de nieuwe president aan. Dat gebeurt met een sobere ceremonie op het Élysée. De president legt geen eed af. Na de machtsoverdracht volgen 21 kanonschoten en een ritje over de Champs-Elysées. Vervolgens gaat de nieuwe president op bezoek bij de burgemeester van Parijs. Hoogstwaarschijnlijk vliegt de nieuwe president dezelfde dag nog naar Berlijn voor een ontmoeting met bondskanselier Angela Merkel. Hooguit de volgende dag benoemt de president de nieuwe premier en zijn ministers. De regeringsvorming gaat dus iets sneller dan in Nederland.

     

    Veel vaker dan in Nederland, steunen de Franse media regelmatig openlijk politici. Toch zijn redacties niet vrij in de manier waarop ze de verkiezing behandelen. Zo moeten radio- en televisiezenders evenveel tijd geven aan iedere kandidaat. In het gebouw van de CSA, de mediawaakhond, kijken en luisteren tientallen werkstudenten met een stopwatch in de hand naar de vele radio- en televisiekanalen. Een omroep die over de schreef gaat, krijgt eerst een waarschuwing, dan een boete en als uiterste straf kan zelfs de zendvergunning worden ingetrokken. De maatregel geldt niet voor kranten en online media.

    Op vrijdag 21 april om middernacht stopt de campagne. Politici en opiniepeilers mogen vanaf dan niets meer zeggen, maar ook alle journalisten moeten hun mond houden over programma’s en kandidaten. Pas op zondag om klokslag 20 uur, mogen media de voorlopige uitslag bekend maken. Wie dat eerder doet, riskeert een boete van 75.000 euro. De absurde regel geldt niet voor buitenlandse media. De laatste jaren maken de buurlanden er daarom een sport van om zo vroeg mogelijk met de uitslag te komen. Wie dus rond 18 uur al wil weten wie de nieuwe Franse president is, surft naar de websites van het Belgische LeSoir.be of het Zwitserse LeTemps.ch.

     

    Degene die op 7 mei president wordt, kan direct weer op campagne. In juni kiezen de Fransen het nieuwe parlement. Zonder een meerderheid in de Assemblée wordt regeren een stuk lastiger. Dat is vooral voor Emmanuel Macron met zijn nieuwe beweging een hele opgave. En zelfs bij succes wordt hervormen lastig: ondanks deze spannende verkiezingen, blijft Frankrijk tenslotte Frankrijk.

     

    Wie is wie? De kandidaten in alfabetische volgorde:

     

    François Fillon (63) is van de conservatieve partij Les Républicains (LR)) en leek tot begin dit jaar de gedoodverfde president te worden. Tot zijn in bijna veertig jaar politiek zorgvuldig gecreëerde imago van een wat saaie Monsieur Propre, in januari als een kaartenhuis ineenstortte. Sindsdien werd het ene schandaal na het andere over hem onthuld. Fillon en zijn vrouw zijn inmiddels in staat van beschuldiging gesteld voor diverse vergrijpen. In de laatste peilingen zou hij kunnen eindigen op een beschamende vierde plaats. Desondanks steunt de partij hem nog steeds, maar zijn potentiële opvolgers cirkelen al als aasgieren rond zijn hoofd.

    Fillon heeft de steun van aartsconservatieve katholieken en van een groot deel van het bedrijfsleven. Ondernemers denken dat alleen Fillon de economie kan redden. Zij lijken zijn slechte staat van dienst als oud-premier van Nicolas Sarkozy te zijn vergeten. Tijdens zijn regeerperiode steeg de staatsschuld 2,5 miljard euro pér wéék en dat vijf jaar lang. Ook kwam er een miljoen werkzoekenden bij.

    Opvallendste programmapunten: half miljoen ambtenaren minder (ongeveer tien procent), afschaffen van de 35-urige werkweek, invoeren immigratiequota, tegen vrijhandelsverdragen met de VS en Canada, minder macht voor ‘Brussel’, strafbare leeftijd verlagen naar 16 jaar, betere banden met Rusland.

     

    Benoît Hamon (49) is de kandidaat van de Socialistische Partij (PS). Hij vertrok in de zomer van 2014 als onderwijsminister van Hollande uit onvrede over de ‘rechtse’ koers van zijn baas. Hij werd kandidaat na een open voorverkiezing afgelopen januari. Hamon vertegenwoordigt de ‘linkse’ tak van de noodlijdende partij. Zijn koers bevalt niet iedereen en veel aanhangers en Kamerleden van de PS zijn al overgelopen naar Macron. De opvallendste van die ‘verraders’ is oud-premier Manuel Valls. De PS zal een harde verkiezingsnederlaag, de zoveelste op rij, dit keer waarschijnlijk niet overleven.

    Opvallendste programmapunten: een universeel basisinkomen van 750 euro, legalisering van cannabis, legalisering euthanasie, een belasting op robots.

     

    Emmanuel Macron (39) is de kandidaat die uit het niets binnen een jaar van zijn beweging ‘En Marche!’, te vertalen met zoiets als ‘Voorwaarts!’, een succes maakte. Hij was minister van economie onder Hollande en werkte daarvoor vier jaar bij privébank De Rothschild. Dat bankiersimago kleeft nog steeds aan hem, geld is immers een ‘vies’ onderwerp in Frankrijk. Een half jaar geleden gaf niemand iets voor zijn ambities. Nu kan Macron Frankrijks jongste leider worden sinds Napoleon Bonaparte op 34-jarige leeftijd in 1804 zichzelf tot keizer kroonde. Zijn tegenstanders noemen hem ‘François Macron’, omdat ze vinden dat de jonge en onervaren kandidaat de politiek van de huidige president zal voortzetten.

    Opvallendste programmapunten: Macron is uitgesproken pro-EU en heeft een redelijk optimistische wereldvisie, een zeldzaamheid in de Franse politiek. Hij wil de lokale belastingen afschaffen, de dienstplicht (een maand) herinvoeren, 60 miljard bezuinigen, 120.000 ambtenaren ontslaan en een ‘regering’ voor de eurozone.

     

    Jean-Luc Mélenchon (65)

    Deze extreemlinkse Europarlementariër is een oude rot, al dertig jaar in de politiek. Hij was lang lid van de PS, maar ging tien jaar geleden zijn eigen weg. Met succes. Zijn campagnebijeenkomsten trekken de meeste bezoekers. Zo kwamen afgelopen weekend 70.000 mensen naar hem luisteren in Marseille. Mélenchon haalde in 2012 rond elf procent, maar zou nu als derde kunnen eindigen met 15 tot 20 procent van de stemmen.

    Mélenchon heeft een grote mond, maar is ook een begaafd redenaar, die zeer actief is op sociale media. Venezuela en andere ‘revolutionaire’ republieken in Zuid-Amerika zijn een inspiratiebron.

    Opvallendste programmapunten: nieuwe Grondwet; opheffen van presidentiële stelsel en invoering van een echt parlementair stelsel (de ‘Zesde Republiek’); legalisering van cannabis.

     

    Marine Le Pen (48)

    Sinds Marine in 2011 het Front National van haar vader overnam, heeft ze hard gewerkt de partij een beter imago te geven. Dat is haar behoorlijk goed gelukt. Iedere verkiezing trekt ze meer kiezers, en volgens de peilingen zou ze dit keer mogelijk tien miljoen stemmen kunnen winnen. Ze is overigens geen kandidaat voor het Front National. Het FN steunt haar wel, maar Le Pen is technisch gezien onafhankelijk. Ook deze kandidaat is betrokken in verschillende schandalen, maar haar electoraat blijft haar trouw.

    Opvallendste programmapunten: binnen zes maanden na haar aantreden komt er een referendum over ‘Frexit’, Frankrijk in of uit de EU. Als de Fransen willen blijven, dan neemt Le Pen ontslag. Verder wil ze nationale grenscontroles invoeren, immigratie stoppen, 40.000 gevangeniscellen er bij en uit Schengen en de Navo stappen.

     

    Lees verder op pagina 18 van de VARAgids of op Blendle.

Artikelen

Over

De VARAgids is het grootste progressieve weekblad van Nederland. De redactie beziet dagelijks het media-aanbod en vertelt waar de mooie dingen te halen zijn. Dat doet ze in het weekblad (in 2016 nog genomineerd voor Tijdschrift van het Jaar!), maar ook op Facebook, Twitter én het online platform de Lagarde (delagarde.nl).

Terug naar boven